२०२६ को अर्थशास्त्रतर्फको नोबेल पुरस्कार अमेरिकी अर्थशास्त्री रोबर्ट ई. हल र माइकल वुडफोर्डलाई प्रदान गरिएको छ। रोयल स्विडिस एकेडेमी अफ साइन्सेसले सोमबार पुरस्कार घोषणा गरेको हो।
उनीहरूलाई मन्दी र मुद्रास्फीतिजस्ता आर्थिक समस्यासँग जुध्न प्रभावकारी नीति निर्माणमा सहयोग पुग्ने आर्थिक मोडल विकास गरेकोमा सम्मानित गरिएको हो।
उनीहरूको अनुसन्धानले मानिसको खर्च गर्ने व्यवहार र कम्पनीहरूले गर्ने निर्णयले समग्र अर्थतन्त्रलाई कसरी प्रभावित गर्छ भन्ने बुझ्न महत्वपूर्ण योगदान दिएको छ। यसबाट सरकार र केन्द्रीय बैंकलाई आर्थिक संकटका बेला कस्ता नीति अपनाउने भन्ने निर्णय गर्न सहयोग पुग्छ।
जब मानिसले आफ्नो खर्च घटाउँछन्, बजारमा वस्तु तथा सेवाको माग कम हुन्छ। त्यसपछि कम्पनीहरूले उत्पादन घटाउन सक्छन्। उत्पादन घट्दा नयाँ कर्मचारी भर्ना गर्ने क्रम रोकिन सक्छ भने कतिपयले रोजगारीसमेत गुमाउन सक्छन्।
करिब एक सय वर्षअघि अर्थशास्त्री जोन मेनार्ड किन्सले अर्थतन्त्रमा माग घट्दा सरकारले आफ्नो खर्च बढाएर आर्थिक गतिविधिलाई गति दिन सक्ने बताएका थिए। सरकारी खर्च बढ्दा व्यवसायलाई सहयोग पुग्नुका साथै रोजगारीका अवसरसमेत बढ्न सक्छन्।
रोबर्ट हलको अनुसन्धानले परिवारहरूले आफ्नो आम्दानी र भविष्यप्रतिको अपेक्षाका आधारमा खर्चको निर्णय कसरी गर्छन् भन्ने बुझ्न महत्वपूर्ण योगदान दिएको छ। उदाहरणका लागि, मानिसलाई भविष्यमा आफ्नो आम्दानी घट्न सक्छ भन्ने लागेमा उनीहरूले अहिले नै खर्च कटौती गर्न सक्छन्। ठूलो संख्यामा परिवारले यस्तो निर्णय गरेमा त्यसको असर समग्र अर्थतन्त्रमा पर्न सक्छ।
मुद्रास्फीति मानिसले धेरै खर्च गरेका कारण मात्र बढ्दैन। कम्पनीहरूले गर्ने निर्णय र भविष्यको अवस्थाबारे उनीहरूको अपेक्षाले पनि मुद्रास्फीतिमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।
यदि कम्पनीहरूलाई आगामी दिनमा कच्चा पदार्थ, ऊर्जा वा अन्य उत्पादन लागत बढ्ने अनुमान भयो भने उनीहरूले पहिल्यै आफ्ना वस्तु तथा सेवाको मूल्य बढाउन सक्छन्। त्यस्तै, माग घट्दा पनि कम्पनीहरूले मूल्य तत्काल घटाउँदैनन्। बारम्बार मूल्य परिवर्तन गर्दा समय र अतिरिक्त खर्च लाग्ने भएकाले उनीहरू मूल्य स्थिर राख्न सक्छन्।
